Ինչպես ստուգել ընտրությունները դրանց իսկ թվերով. ընտրական թվերի համեմատման մեթոդը
Ազնիվ ընտրատեղամասը թողնում է մի շարք թվեր, որոնք պետք է համընկնեն միմյանց հետ։ Եթե չեն համընկնում, ուրեմն տեղի է ունեցել մի բան, որ օրենքը թույլ չի տալիս։
Բնօրինակ էջը electionscount.info-ում: Ընտրական թվերի անհամապատասխանություններն ըստ ընտրատեղամասերի, 2018Ընտրության օրը յուրաքանչյուր ընտրատեղամաս ստեղծում է բազմաթիվ թվեր՝ գրանցված ընտրողներ, ստացված քվեաթերթիկներ, ստորագրություններ ընտրողների ցուցակում, ծրարներ և քվեաթերթիկներ քվեատուփում, վավեր և անվավեր քվեաթերթիկներ, ինչպես նաև յուրաքանչյուր կուսակցության կամ թեկնածուի ձայները։ Դիտորդների մեծ մասը նայում է միայն վերջինին՝ ձայներին։ Ընտրական թվերի համեմատման մեթոդը, որը մշակել է 1990–1996 թթ. Հայաստանի Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովում աշխատած Լյուդվիգ Խաչատրյանը, դիտարկում է դրանք բոլորը միասին։
Գաղափարը պարզ է։ Եթե քվեարկությունն ու հաշվարկը կատարվում են օրենքով, այդ թվերը միմյանց հետ կապված են հաստատուն կանոններով։ Ցուցակում ստորագրած ընտրողը ստանում է քվեաթերթիկ և ծրար և ծրարը գցում է քվեատուփը։ Ուրեմն ստորագրությունների, ծրարների և քվեաթերթիկների թիվը պետք է նույնը լինի։ Եթե դրանք տարբերվում են, կամ հանձնաժողովն արձանագրել է պատճառը, կամ օրենքը խախտվել է։
Հիմնական կանոնները, որոնց պետք է բավարարի յուրաքանչյուր ընտրատեղամաս
Գրքում թվարկված է նման ավելի քան քսան կանոն։ Ահա դրանք, որոնք յուրաքանչյուրը կարող է ստուգել մեկ ընտրատեղամասի արձանագրությամբ.
Վերջին կանոնն ամենաքիչ հայտնին է և հաճախ ամենաբացահայտողը. ընտրատեղամասը ժամում կարող է գրանցել միայն սահմանափակ թվով մարդկանց։ Այդ մասին պատմում ենք ընտրատեղամասերի թողունակության մասին առանձին հոդվածում։
Ինչու է «փոքր տեխնիկական սխալը» կարևոր
Անհամապատասխանությունները հաճախ անտեսվում են որպես տեխնիկական սխալներ, որոնք չեն փոխում արդյունքը։ Գիրքը պնդում է հակառակը։ Եթե ընտրողն իրոք հեռացել է քվեաթերթիկով, հանձնաժողովը պետք է դա արձանագրի, և այդ գրառումը բացատրում է տարբերությունը։ Եթե գրառում չկա, ապա հենց հանձնաժողովն է խախտել ընթացակարգը, կամ ավելի վատ բան է արել։ Ինչպես ասված է գրքում.
Ընտրական թվերի անհամապատասխանությունները վկայում են ընտրակեղծիքի մասին։
Կարևոր է ոչ միայն այն, թե արդյոք կան անհամապատասխանություններ, այլև դրանց չափը՝ համեմատած այն տարբերության հետ, որը որոշում է արդյունքը։ Մեթոդը հաշվում է կասկածելի քվեաթերթիկների այն ամենափոքր թիվը, որը կարող է փոխել մանդատների բաշխումը։ Եթե բոլոր ընտրատեղամասերի անհամապատասխանությունների գումարը գերազանցում է այդ թիվը, պաշտոնական արդյունքն այլևս հաշվարկ չէ, այլ որոշում։
Ինչպես հետագայում հայկական օրենքը որդեգրեց այդ գաղափարը
2016 թ. ընդունված Հայաստանի Ընտրական օրենսգիրքը (հոդված 72) ներմուծեց պաշտոնական «անճշտություններ»՝ հիմնված նույն տրամաբանության վրա.
- Առաջին անճշտություն. ընտրատեղամասին հանձնված դրոշմանիշերի և ընտրողների ստացած քվեարկության կտրոնների ու չօգտագործված դրոշմանիշերի գումարի տարբերությունը։
- Երկրորդ անճշտություն. որքանով են քվեատուփի վավեր և անվավեր քվեաթերթիկները գերազանցում մասնակիցների թիվը (հակառակ դեպքում՝ 0)։
Դրանց գումարը ընտրատեղամասի անճշտությունն է, և 95-րդ հոդվածի համաձայն՝ կուսակցությունների և դաշինքների համար 5 % և 7 % շեմերը հաշվարկվում են ձայներից գումարած անճշտությունները։ Այլ կերպ ասած՝ կասկածելի քվեաթերթիկներն այլևս չեն անտեսվում, երբ որոշվում է, թե ով է անցնում խորհրդարան։
Ինչ ցույց տվեցին թվերը Հայաստանում
2012 թ. Ազգային ժողովի համամասնական ընտրությունների նկատմամբ կիրառելով՝ այս կայքի մոնիթորինգը պարզեց հետևյալը (տե՛ս 2012 թ. ամբողջական վերլուծությունը).
2015 թ. սահմանադրական հանրաքվեում ընտրական թվերը չէին համընկնում 614 ընտրատեղամասում, որտեղ գրանցված էր 931 092 ընտրող։ Դա 2015 թ. հանրաքվեի առանձին վերլուծության թեման է։
Ստուգեք ինքներդ
Մեթոդը որևէ հատուկ մուտք չի պահանջում, միայն ընտրական հանձնաժողովի հրապարակած արձանագրությունները։ Այս կայքի մոնիթորինգի էջերը յուրաքանչյուր ընտրատեղամասի թվերը դնում են կողք կողքի, այնպես որ անհամապատասխանություններն անմիջապես երևում են։
Տվյալներ և աղբյուրներ այս կայքում
Գրքից
Այս հոդվածը հիմնված է Գլուխներ V և VI-ի վրա՝ «Ընտրական իրավունքներ և ընտրությունների կեղծումներ» գրքից, հեղինակ՝ Լյուդվիգ Խաչատրյան: Գրքում մանրամասն ներկայացված են մեթոդը, բանաձևերը և դրանց հիմքում ընկած դեպքերը։